इतिहासकै सङ्कट घडीमा काङ्ग्रेस : आन्तरिक शक्ति–संघर्ष फुटमा परिणत हुने त्रास - www.lumbinisanchar.com

काठमाडौँ । सात दशकभन्दा लामो लोकतान्त्रिक यात्राको धरोहर बोकेको नेपाली काँग्रेस यतिबेला आन्तरिक शक्ति–संघर्षभन्दा पनि ‘समय’ सँगको प्रतिस्पर्धामा फसेको छ । आज (पुस १८, २०८२) का घटनाक्रमहरूले देखाएको संकेत स्पष्ट छ-पार्टीभित्रको विवाद अब व्यक्तिका पद–प्रतिष्ठाभन्दा बाहिर निस्केर मतदाता, प्रविधि र पुस्तान्तरणको दबाबसँग ठोक्किएको छ । आसन्न संसदीय निर्वाचन (फागुन २१) नजिकिँदै जाँदा नियमित महाधिवेशनको कार्यतालिका अलपत्र पर्नु, विशेष महाधिवेशनको माग र त्यसलाई ‘अवैधानिक’ ठहर गर्ने तयारी, यी सबैले काँग्रेसको नेतृत्व क्षमतामाथि प्रश्न उठाएका छन् । तर यो केवल विधानको बहस मात्र होइन; बदलिँदो सामाजिक यथार्थसँग पार्टी कति छिटो अनुकूल हुन्छ भन्ने परीक्षा हो । ‘समय’ किन निर्णायक बन्दैछ ? पुस्तान्तरण र मतदाता संरचना : १८–३० वर्षका मतदाताको बाहुल्य बढ्दै जाँदा, नेतृत्वको विश्वसनीयता अब जेल–नेलको इतिहासले होइन, डेलिभरी र डिजिटल उपस्थितिले मापन भइरहेको छ। प्रविधि र पारदर्शिता : बन्द कोठाको निर्णयभन्दा प्रत्यक्ष संवाद, स्पष्ट समयरेखा र उत्तरदायित्व खोज्ने दबाब तीव्र छ। विकल्पहरूको उदय : परम्परागत द्विध्रुवीय राजनीतिबाहिर नयाँ दल र स्वतन्त्र उम्मेदवारहरूको बढ्दो प्रभावले काँग्रेसलाई ‘सुधार कि स्खलन’ को दोबाटोमा ल्याएको छ। चुनावी म्याण्डेट: महाधिवेशन रोक्न सकिएला, तर चुनाव रोकिँदैन—अन्तिम फैसला मतदाताले गर्नेछन्। नेतृत्वगत सन्तुलनमा दरार संस्थापन नेतृत्वको सावधानी र नियन्त्रणमुखी दृष्टिकोण एकातिर छ भने परिवर्तनको माग बोकेका महामन्त्रीहरू सक्रिय देखिएका छन्। विशेष महाधिवेशनको पहलमा उभिएका गगन थापा र विश्वप्रकाश शर्मा ले समयसँग कदम मिलाउने दाबी गरेका छन्। अर्कोतर्फ, संस्थागत प्रक्रियाको वकालत गर्दै दूरी बनाएका शेखर कोईराला को मौनता सन्तुलन खोज्ने प्रयास जस्तो देखिए पनि, यसले निर्णय ढिलाइको जोखिम बढाएको विश्लेषण छ। पार्टी सभापति शेरबहादुर देउवाको भूमिकामाथि भने ‘सम्मानजनक निकास’ र ‘यथास्थिति’ बीचको छनोट गर्ने दबाब बढेको छ। सम्भावित तीन परिदृश्य विभाजन: कारबाही र एकतर्फी भेलाले वैधानिक चिरा चुनावी क्षतिसहित। यथास्थिति: निर्णय टार्दै जानु-आन्तरिक निराशा र अन्तर्घात। बाध्यात्मक निकास: छोटो र स्पष्ट महाधिवेशन समयरेखामा सहमति-संक्रमणकालीन स्थिरता। आजको बहस पद र प्रक्रियाको सीमामा छैन; यो ‘समय’ को मागसँग पार्टी कति छिटो बदलिन्छ भन्ने प्रश्न हो। नेतृत्वले परिवर्तनको संकेत सुन्न सके काँग्रेस पुनर्जीवित हुन सक्छ, नसके, चुनावी परिणामले कठोर उत्तर दिनेछ। निर्णायक घडीमा काँग्रेसका लागि विकल्प स्पष्ट छ-समयसँग हिँड्ने कि समयले उछिनिने।