तोल ल्होसार

हिउँले ढाकिएका हिमाल र चिसो हावाको बीचमा, नेपालको  हिमाली क्षेत्रका समुदायहरूले नयाँ वर्षको स्वागत गर्नको लागी तोल ल्होसार मनाउँछन्। यो पर्व मुख्यतः हुम्ला, डोल्पा र मनाङजस्ता जिल्लामा मनाइन्छ। कम परिचित भए पनि, तोल ल्होसार हिमाली समुदायका लागि सांस्कृतिक महत्व बोकेको पर्व हो। कठोर हिमाली वातावरणमा बस्ने समुदायका लागि यो पर्व प्रकृति, समय र आस्थासँगको सम्बन्धलाई अझ बलियो बनाउने अवसर हो।

ल्होसार शब्दको अर्थ नयाँ वर्ष हो। यहाँ ‘ल्हो’ को अर्थ वर्ष र ‘सार’ को अर्थ नयाँ भन्ने हुन्छ। ‘तोल’ शब्दलाई समयचक्र वा संवत्सरको रूपमा व्याख्या गरिन्छ। यसले तोल ल्होसार कति प्राचीन पर्व हो भन्ने कुरा उजागर गर्दछ । यो पर्व प्राचीन ज्योतिषीय र मौसमी गणनामा आधारित भएकाले ल्होसारका अन्य रूपहरूभन्दा पुरानो मानिन्छ।

तोल ल्होसार नेपाली महिना अनुसार पुस महिनाको शुक्लपक्षको पहिलो दिनमा मनाइन्छ। यस समयमा सूर्य आफ्नो सबैभन्दा तल्लो बिन्दुबाट फर्किन थाल्छ। यो ल्होसार शुद्धता, अनुशासन र आध्यात्मिक तयारीमा केन्द्रित पर्व हो। यस अवसरमा मानिसहरूले पुराना नकारात्मक कुरा छोडेर नयाँ वर्षलाई सफा मन र वातावरणका साथ स्वागत गर्छन्।

तोल ल्होसार आउनु केही दिनअघि नै घरघरमा सरसफाइ गरिन्छ। यसरी घर सफा गर्दा विगत वर्षको फोहोर, दुर्भाग्य र नकारात्मक ऊर्जा हट्ने विश्वास गरिन्छ। मानिसहरूले स्नान गरेर शरीर र मन शुद्ध बनाउँछन्। सफा घरलाई नयाँ वर्षमा सुख, शान्ति र समृद्धि भित्र्याउने आधार मानिन्छ।

तोल ल्होसारको सबैभन्दा महत्वपूर्ण विधिमध्ये त्साम्पा अर्पण हो। त्साम्पा भनेको भुटेको जौ वा गहुँको पिठो हो। लामा वा समुदायका ज्येष्ठ व्यक्तिको नेतृत्वमा प्रार्थना गरिन्छ। यस क्रममा त्साम्पा आकाशतर्फ छरिन्छ र साथसाथै दुष्ट आत्मा भगाउने तथा देवताबाट आशीर्वाद माग्ने मन्त्र उच्चारण गरिन्छ। यसले राम्रो बाली, सम्पन्नता र शान्तिको कामना जनाउँछ।