कवि शिरोमणि लेखनाथ जयन्ती

कवि शिरोमणि लेखनाथ पौड्याल नेपाली साहित्यका शास्त्रीय धाराका सर्वाधिक सम्मानित र प्रभावशाली स्रष्टामध्ये एक हुन्। उहाँले नेपाली कवितालाई भाषिक शुद्धता, संस्कृत साहित्यको अनुशासन र गहिरो दार्शनिक चेतनासँग जोडेर परिष्कृत रूप प्रदान गर्नुभयो। यही कारणले उहाँलाई नेपाली साहित्यमा “कवि शिरोमणि”को उपाधि दिइएको हो।

वि.सं. १९४१ सालमा कास्की जिल्लाको अर्घौं अर्चलेमा जन्मनु भएका लेखनाथ पौड्यालले प्रारम्भिक शिक्षा संस्कृत भाषामा प्राप्त गर्नुभयो। संस्कृत काव्य परम्पराबाट प्रभावित उहाँका रचनाहरूमा अलंकार, छन्द, दर्शन र नैतिक चिन्तनको सन्तुलित संयोजन देखिन्छ। उहाँले नेपाली भाषालाई केवल भाव व्यक्त गर्ने माध्यम मात्र होइन, शास्त्रीय साहित्य सिर्जनाको सक्षम भाषा पनि हो भन्ने प्रमाणित गर्नुभयो।

उहाँको सर्वाधिक चर्चित कृति तरुण तपसी नेपाली साहित्यको एक कालजयी महाकाव्यका रूपमा स्थापित छ। यस कृतिमा वनस्पति पात्रमार्फत जीवन, तपस्या, सामाजिक विकृति र मानव मूल्यबोधका विषयलाई गहिराइका साथ प्रस्तुत गरिएको छ। यसका अतिरिक्त ऋतुविचार, बुद्धिविनोद लगायतका कृतिहरूले पनि उहाँको साहित्यिक उचाइ स्पष्ट पार्छन्।

कवि शिरोमणि लेखनाथ जयन्ती उहाँको योगदानको स्मरण मात्र होइन, नेपाली भाषा र साहित्यप्रतिको उत्तरदायित्वलाई पुनः आत्मसात् गर्ने दिन पनि हो। आजको छिटो बदलिँदो समय र सरल अभिव्यक्तिको प्रवृत्तिमा लेखनाथ पौड्यालको काव्य चेतनाले भाषिक अनुशासन, गम्भीर चिन्तन र साहित्यिक गहिराइको महत्व सम्झाउँछ।

नेपाली साहित्यलाई शास्त्रीय आधारमा मजबुत बनाउने कवि शिरोमणि लेखनाथ पौड्यालप्रति यस अवसरमा हार्दिक श्रद्धाञ्जली।