अन्तर्राष्ट्रिय ज्येष्ठ नागरिक दिवस 

हरेक वर्ष अक्टोबर १ तारिखमा मनाइने अन्तर्राष्ट्रिय ज्येष्ठ नागरिक दिवसले वृद्ध नागरिकप्रति सम्मान व्यक्त गर्ने अवसर प्रदान गर्छ। यो दिवस १९९० मा संयुक्त राष्ट्र सङ्घको महासभाबाट सुरु गरिएको हो। यस दिनले वृद्ध व्यक्तिहरूको अधिकार, स्वास्थ्य र गरिमाको विषयमा चेतना फैलाउने उद्देश्य राख्दछ। आजको दिनमा विश्वभरि जनसङ्ख्या वृद्ध हुँदै गइरहेको सन्दर्भमा यो दिवसको महत्त्व झनै बढेको छ।

बढ्दो वृद्ध जनसङ्ख्या

विश्व अहिले गम्भीर जनसाङ्ख्यिक परिवर्तनको चरणमा छ। विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनका अनुसार सन् २०५० सम्ममा ६० वर्ष र सोभन्दा माथिका व्यक्तिहरूको संख्या दुई अर्ब नाघ्ने अनुमान छ। यो परिवर्तनले केही अवसरहरू ल्याए पनि यसले सरकार, समाज र संस्थाहरूलाई थप जिम्मेवारी पनि थपेको छ। वृद्ध नागरिकहरू अझै पनि आफ्नो परिवार, समुदाय र मुलुकमा सक्रिय भूमिका निभाइरहेका हुन्छन्। यद्यपि, उनीहरूले भोग्ने विशिष्ट चुनौतीहरूका लागि सशक्त, संवेदनशील र समावेशी नीति आवश्यक छन्।

योगदानको कदर

वृद्ध नागरिकहरू केवल विगतका गवाह मात्र होइनन्, उनीहरू वर्तमान र भविष्यका आधार पनि हुन्। धेरै जना अझै पनि कार्यरत छन्, स्वयंसेवी सेवा दिन्छन् वा परिवारको हेरचाह गर्छन्। उनीहरूले जीवन भरको अनुभवका आधारमा नयाँ पुस्तालाई सल्लाह र मार्गदर्शन दिन्छन्। संस्कृतिको संरक्षण, पारिवारिक मूल्यको हस्तान्तरण र सामाजिक सम्बन्ध सुदृढ गर्न उनीहरूको भूमिका महत्वपूर्ण रहन्छ। यी योगदानहरूलाई सम्मान गर्नुले समाजमा वृद्धावस्थालाई नकारात्मक नजरले हेर्ने प्रवृत्तिमा सुधार ल्याउँछ।

प्रमुख चुनौतीहरू

यस्ता योगदानका बाबजुद, वृद्ध नागरिकहरू विभिन्न चुनौतीहरूको सामना गरिरहेका हुन्छन्। उमेरका आधारमा हुने विभेद (ageism) अझै पनि व्यापक रूपमा देखिन्छ। यस्तो विभेदले उनीहरूलाई रोजगारी, स्वास्थ्य सेवा तथा सामाजिक कार्यक्रममा सहभागी हुनबाट वञ्चित गराउँछ। विशेष गरी सहरी क्षेत्रमा वा परिवारबाट टाढा बस्ने वृद्धहरू एक्लोपन र अलगावको अवस्था झेलिरहेका छन्। दीर्घ रोग, चल्न गारो हुने अवस्था र डिजिटल पहुँचको कमीले उनीहरूको जीवन गुणस्तरमा नकारात्मक प्रभाव पारिरहेको छ।

समावेशी समाज निर्माण

वृद्ध मैत्री समाज निर्माण गर्नका लागि गुणस्तरीय स्वास्थ्य सेवा, सुरक्षित पूर्वाधार, सामाजिक सुरक्षा र पहुँच सुनिश्चित गर्नु आवश्यक छ। सार्वजनिक स्थानहरू सबै उमेर समूहका लागि सहज बनाइनुपर्छ। पुस्ताबिचको संवादलाई प्रोत्साहन गरेर सामाजिक दूरी घटाउन सकिन्छ। वृद्ध व्यक्तिहरूका लागि डिजिटल साक्षरताका कार्यक्रम ल्याउनु, सञ्चार माध्यममा सकारात्मक छविको प्रवर्द्धन गर्नु तथा नीति निर्माण प्रक्रियामा उनीहरूको सहभागिता सुनिश्चित गर्नु अत्यावश्यक छ।

निष्कर्ष

अन्तर्राष्ट्रिय ज्येष्ठ नागरिक दिवस वृद्ध व्यक्तिहरूको योगदानलाई सम्मान गर्नु र उनीहरूको आवश्यकता र अधिकारलाई सम्बोधन गर्नु सभ्य समाजको चिनारी हो। जति-जति हाम्रो समाज वृद्ध हुँदै गइरहेको छ, उति नै बढी समावेशी सोच, सहानुभूति र गरिमामय व्यवहार आवश्यक छ। वृद्ध व्यक्तिहरूले सम्मान, सुरक्षासहितको जीवन बाँच्न पाउनुपर्छ, जुन हाम्रो सामूहिक उत्तरदायित्व हो।