अन्तर्राष्ट्रिय आप्रवासी दिवस

अन्तर्राष्ट्रिय आप्रवासी दिवस प्रत्येक वर्ष १८ डिसेम्बरमा विश्वभर मनाइन्छ। यो दिवसले नेपालका लागि विशेष अर्थ राख्दछ, किनकि आज लाखौं नेपाली युवा जीवनयापन, रोजगारी र भविष्यका सम्भावनाको खोजीमा आफ्नो जन्मभूमिबाट टाढा छन्। आप्रवासन नेपाली समाजको यथार्थ बनेको वर्तमान अवस्थामा, यो दिवस केवल औपचारिक स्मरणको विषय होइन, बरु आप्रवासी कामदारका अधिकार, सम्मान र सुरक्षा’bout पुनः सोच्ने महत्वपूर्ण अवसर हो।

संयुक्त राष्ट्र सङ्घले सन् १९९० मा पारित गरेको ‘सबै आप्रवासी कामदार र तिनका परिवारका सदस्यहरूको अधिकार संरक्षणसम्बन्धी अन्तर्राष्ट्रिय महासन्धि’ को स्मरणमा यो दिवस मनाइन्छ। उक्त महासन्धिले आप्रवासी कामदारलाई पनि मानव अधिकारका समान हकदार मानेर उनीहरूको श्रम, सुरक्षा, सम्मान र सामाजिक संरक्षण सुनिश्चित गर्न जोड दिन्छ। नेपालजस्तो श्रम निर्यातमुखी देशका लागि यो महासन्धिको सन्देश अझ गहिरो र सान्दर्भिक छ।

नेपालको आप्रवासन अवस्था

आप्रवासनको बहुआयामिक कारणहरू रहेका छन्, जस्तै गरिबी, बेरोजगारी र सीमित आर्थिक अवसरका कारण मानिसहरू राम्रो जीवनस्तरको खोजीमा आफ्नो जन्मस्थान छोड्न बाध्य भएका छन्। युद्ध, आन्तरिक द्वन्द्व तथा राजनीतिक अस्थिरताले सिर्जना गर्ने असुरक्षा र भयले पनि ठूलो जनसंख्यालाई बसाइँसराइतर्फ धकेलेको छ। यससँगै जलवायु परिवर्तनका असर, जस्तै बाढी, पहिरो, खडेरी र कृषि उत्पादनमा आएको गिरावटले ग्रामीण क्षेत्रका मानिसहरूको जीविकोपार्जन कठिन बनाउँदै आप्रवासनलाई तीव्र बनाएको छ। काम तथा रोजगारीको खोजी, शिक्षा र सुरक्षित भविष्यको चाहना, विश्वव्यापीकरण र सूचना तथा सञ्चार प्रविधिको तीव्र विकासले अन्तरदेशीय आवागमनलाई सहज बनाएको छ।

नेपालमा वैदेशिक रोजगारी बाध्यता जस्तै बनेको छ। रोजगारीको सीमित अवसर, न्यून आय, अस्थिर अर्थतन्त्र र भविष्यप्रतिको अनिश्चितताले हरेक वर्ष ठूलो सङ्ख्यामा युवा विदेशिन बाध्य छन्। उपलब्ध तथ्यांकअनुसार नेपालबाट वार्षिक करिब चार लाख युवा वैदेशिक रोजगारीका लागि श्रम अनुमति लिन्छन्। डिपार्टमेन्ट अफ फरेन एम्प्लोयमेन्टका अनुसार आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा ८,३९,२६६ श्रम अनुमति जारी भएको तथ्यले आप्रवासनको व्यापकता स्पष्ट देखाउँछ।

आप्रवासी कामदारका चुनौती

धेरै नेपाली कामदार असुरक्षित कार्यस्थल, न्यून पारिश्रमिक, लामो काम समय, श्रम शोषण र कहिलेकाहीँ अमानवीय व्यवहारको सामना गर्न बाध्य छन्। कानुनी जानकारीको अभाव, भाषा समस्या र कागजातविहीन अवस्थाले उनीहरूको अवस्था झन् जटिल बनाइदिन्छ। महिलाहरुका हकमा जोखिम झनै गम्भीर देखिन्छ।

लाखौं नेपालीको पसिना र परिश्रमले देशको अर्थतन्त्र चलेको यथार्थलाई स्वीकार गर्दै, उनीहरूको अधिकार, सुरक्षा र सम्मान सुनिश्चित गर्नु नै अन्तर्राष्ट्रिय आप्रवासी दिवसको मूल मर्म हो।