राष्ट्रिय टोपी दिवस

राष्ट्रिय टोपी दिवस प्रत्येक वर्ष जनवरी १ तारिखका दिन मनाइन्छ। यस दिवसले ढाका टोपी र भदगाउँले टोपीमार्फत नेपालको सांस्कृतिक पहिचान र मौलिक परम्पराको सम्मान गर्दछ। पछिल्लो एक दशकमा यो दिवस समुदायस्तरबाट सुरु भई नेपालभित्र र विदेशमा रहेका नेपालीहरूबीच व्यापक सांस्कृतिक उत्सवका रूपमा स्थापित भएको छ।

राष्ट्रिय टोपी दिवसको सुरुआत कसरी भयो

राष्ट्रिय टोपी दिवस सरकारद्वारा औपचारिक रूपमा घोषणा गरिएको दिवस होइन। यसको सुरुआत मुख्यतः प्रवासी नेपाली समुदाय, विशेषगरी संयुक्त राज्य अमेरिकामा रहेका नेपालीहरूबाट भएको हो। सन् २०११ देखि २०१३ को अवधिमा विदेशमा रहेका नेपाली विद्यार्थी संघसंस्था र युवा समूहहरूले जनवरी १ का दिन ढाका टोपी लगाएर राष्ट्रिय गौरव व्यक्त गर्ने अभियान थालेका थिए।

जनवरी १ लाई छनोट गर्नुको कारण धेरै देशमा नयाँ वर्षको उत्सव हुने भएकाले प्रवासी नेपालीहरूलाई भेला भई आफ्नो सांस्कृतिक पहिचान देखाउन सहज हुनु हो। सामाजिक सञ्जाल अभियान, फोटो सेयर र सामुदायिक कार्यक्रममार्फत यो परम्परा विस्तार हुँदै गयो। सन् २०१० को दशकको मध्यतिर आइपुग्दा राष्ट्रिय टोपी दिवस विश्वभरका नेपालीहरूमा लोकप्रिय भइसकेको थियो।

ढाका टोपीको महत्व

ढाका टोपी हस्तनिर्मित ढाका कपडाबाट बनाइन्छ। यो कपडा नेपालको पूर्वी पहाडी क्षेत्रहरू, विशेषगरी पाल्पा, धरान र तेह्रथुमसँग जोडिएको छ। ढाका टोपीका ज्यामितीय आकृति र चम्किला रङहरूले नेपाली हस्तकला र सिपको उत्कृष्ट उदाहरण प्रस्तुत गर्छन्।

शाह वंशकालमा ढाका टोपीले राष्ट्रिय पहिचानको रूप लिएको थियो। विशेषगरी राजा महेन्द्रको शासनकालमा यसलाई पुरुषहरूको राष्ट्रिय पोशाकको अंगका रूपमा संस्थागत गरिएको थियो।

भदगाउँले टोपीको महत्व

भक्तपुरबाट उत्पत्ति भएको भदगाउँले टोपी प्रायः कालो रङको हुन्छ र भेल्भेट वा फेल्टबाट बनाइन्छ। यसको बनावट सरल भए पनि यसमा ऐतिहासिक र सांस्कृतिक गरिमा समेटिएको छ।

ढाका टोपीभन्दा डिजाइनमा साधारण देखिए पनि भदगाउँले टोपी काठमाडौँ उपत्यकाको परम्परागत शिल्पसँग गहिरो रूपमा जोडिएको छ। विगतमा यस टोपीलाई सरकारी कर्मचारी र समुदायका अगुवाहरूले व्यापक रूपमा लगाउने गर्थे।

वर्तमान सन्दर्भमा राष्ट्रिय टोपी दिवस

आजको सन्दर्भमा राष्ट्रिय टोपी दिवस यसरी मनाइन्छ।
• जनवरी १ का दिन ढाका वा भदगाउँले टोपी लगाउने
• सामाजिक सञ्जालमा सांस्कृतिक सन्देशसहित फोटो सेयर गर्ने
• सामुदायिक भेला, सांस्कृतिक कार्यक्रम र सम्पदा सम्बन्धी छलफल आयोजना गर्ने
• नेपाली हस्तकलाको प्रवर्द्धन गर्ने

सरकारले औपचारिक रूपमा राष्ट्रिय टोपी दिवस घोषणा नगरे पनि जनसहभागिता, प्रवासी नेपालीहरूको सक्रियता र सञ्चार माध्यमको भूमिकाले यसलाई राष्ट्रिय स्तरमा चिनिएको सांस्कृतिक दिवस बनाएको छ।

निष्कर्ष

राष्ट्रिय टोपी दिवस प्रवासी नेपाली समुदायबाट सुरु भई सांस्कृतिक गौरवले प्रेरित समसामयिक उत्सव हो। नेपालमा होस् वा विदेशमा, जनवरी १ का दिन टोपी लगाउनु भनेको आफ्नो सम्पदाप्रति सम्मान, नेपाली शिल्पकला प्रती कदर र साझा पहिचानप्रतिको प्रतिबद्धता व्यक्त गर्नु हो।