वास्तु दिवस

वास्तु शास्त्रको महत्त्वलाई सम्झाउने उद्देश्यले हरेक वर्ष वास्तु दिवस मनाइन्छ। घर, मन्दिर, कार्यालय वा कुनै पनि संरचना बनाउँदा दिशाको उचित मिलान, पाँच तत्व (भूमि, जल, अग्नि, वायु, आकाश) को सन्तुलन र ऊर्जा प्रवाहलाई ध्यानमा राख्ने प्राचीन विज्ञान हो वास्तु शास्त्र। यो दिवसले ईंटा र सिमेन्टले मात्र नभई, ऊर्जा तथा सन्तुलनले पनि घर बस्ने योग्य हुन्छ भन्ने सन्देश दिन्छ।

वास्तु शास्त्र के हो?

वास्तु शास्त्र नेपाली संस्कृति र परम्परामा गहिरो रूपमा जोडिएको छ। हाम्रो पुराना दरबार, मठमन्दिर, पाटीपौवा हेर्दा पनि यस शास्त्रको प्रभाव देखिन्छ। पूर्वमुखी घर, आगो वा भान्छा दक्षिण–पूर्वमा, शौचालय दक्षिण–पश्चिमतिर, पूजा कोठा उत्तर–पूर्वतिर राख्नुका पछाडि वास्तुका वैज्ञानिक कारणहरू छन्। यसले हाम्रो जीवनशैलीमा सकारात्मक प्रभाव पार्ने विश्वास गरिन्छ।

आजको सन्दर्भमा वास्तुको महत्त्व

वास्तु केवल परम्परागत सोच नभई आजको आधुनिक जीवनशैलीसँग पनि मेल खाने विषय हो। बढ्दो मानसिक तनाव, अस्वस्थता र पारिवारिक विवाद जस्ता समस्या सन्तुलित अनि सकारात्मक स्थानीय ऊर्जा व्यवस्थापनबाट समाधान हुन सक्ने मान्यता छ। नेपालमा पनि धेरै मानिसहरूले घर बनाउँदा वा सजाउँदा वास्तुको सल्लाह लिने गरेका छन्।

स्थानीय दृष्टिकोणबाट वास्तुको प्रयोग

नेपालका परम्परागत घरहरू, विशेषतः नेवारी वास्तुकलामा, वास्तु शास्त्रको गहिरो प्रभाव देखिन्छ। गुठी प्रणाली, अङ्गनको स्थान, तुलसीको थलो वा घरको मूल ढोका कहाँ राख्ने भन्ने कुरामा पनि वास्तु विचार गरिएको पाइन्छ। यसले हामीलाई देखाउँछ कि परम्पराले विज्ञानलाई समेटेको छ।  त्यसैले त्यही परम्पराको सम्मानमा वास्तु दिवस मनाइन्छ।

निष्कर्ष

वास्तु दिवस कुनै उत्सव मात्र नाभई हाम्रो रहनसहन, सोच र संस्कारसँग जोडिएको चेतना हो। आधुनिक घर बनाउँदा पुरानो ज्ञान बिर्सनु हुँदैन भन्ने सन्देश यो दिनले दिन्छ। सन्तुलन, शुद्धता र सकारात्मक ऊर्जा भएका स्थानहरूमा मात्रै साँचो अर्थमा ‘घर’ बस्न सकिन्छ।